JUAN RULFO. Pedro Páramo

Pedro Páramo (1955) ten sido considerada por máis de un crítico literario como a mellor novela escrita en castelán do século XX. Esta consideración de privilexio da novela nace da complexidade e ambigüidade dos distintos elementos que a conforman.
Unha novela marcada por máis dun enigma, e o primeiro deles é saber se foi Pedro Páramo quen buscou a Juan Rulfo para que lle dese vida e celebridade ou, mais ben, Juan Rulfo debe a súa sona á creación de Pedro Páramo.O enigma formulado como idea de busca e procura dun soño ou ideal é precisamente o obxectivo e motor que pon en acción os protagonistas da novela, mesmo desde a frase antolóxica con que dá comezo a trama: “Vine a Comala porque me dijeron que acá vivía mi padre, un tal Pedro Páramo”. Juan Rulfo acaba de convidar ao lector a entrar nun universo cheo de interrogantes e intriga, para os que precisa dunha resposta. Quen é este personaxe que nos anuncia a súa viaxe en busca do pai? Por que e para que desexa, en verdade, atopar un pai do cal semella que non sabe con certeza (“un tal") nin o seu nome? Que buscará realmente Juan Preciado? Haberá talvez alguén interesado en que ache e coñeza o seu proxenitor? Quen é ese “tal Pedro Páramo"? Que é Comala? Terá este escenario –real ou imaxinario- algún sentido especial derivado de referentes históricos, culturais, míticos, etc.? O lector verase arrastrado durante a lectura pola avidez de desenmascarar todos estes misterios que, talvez, non teñan unha doada e diáfana solución.
Rulfo recrea nun espazo fantástico, Comala, os mitos (aztecas) da busca da Idade de Ouro e o Eterno Retorno por medio de personaxes que habitan un mundo de sombras, convertidos eles mesmos en pantasmas na procura da felicidade. Este universo mítico vese así transformado nun Inferno de Dante como castigo polas trnsgresións éticas dos mesmos personaxes (asasinatos, suicidio, violacións, incesto, violencia). As fronteiras entre vida e morte quedan borradas e a temporalidade, en consecuencia, está dominada pola anticronoloxía e a non-causalidade, polo que o desorde e o caos presiden o universo novelesco. Dos personaxes só saen ecos e voces ou mesmo o silencio, convertidos en ánimas con nome que transitan por camiños e rúas difuminados nun mundo fantasmagórico. A Revolución Mexicana, a Guerra Cristera, o inmobilismo da sociedade mexicana, mundo máxicos das tradicións, relixiosidade popular e supersticións constitúen os círculos externos ou telón de fondo da trama novelesca. O ritmo narrativo, a linguaxe forte e precisa, profundamente poética e metafórica en ocasións e estilización da fala popular noutras, trazan un modelo estético inigualable na literatura en lingua castelá.




Actividade:
1. Redacta un comentario no que inclúas: correspondencia das escenas do primeiro vídeo cos cadros da novela, idendificación de personaxes, temas que se recollen nestas escenas, tratamento da temporalidade, escenarios e clima que reproduce a película, perspectiva do obxectivo da cámara, opinión e impresións persoais do clip da película.
2. Logo de veres o segundo vídeo, redacta unha síntese da historia que se narra en Pedro Páramo

Horacio QUIROGA. "El hombre muerto"

"Morrer é apenas não ser visto. Morrer é a curva da estrada".
(Fernando Pessoa)

Lectura do relato "El hombre muerto" en Los desterrados.


Unha posible lectura do conto:
1. Cal é a perpectiva narrativa ou punto de vista que utiliza o autor?
2. Identifica o marco narrativo do relato. Como se describe? Repara na enerxía que o autor desprega para recrear o marco exasperante da natureza do bananal fronte á impotencia do home nunha situación límite.
3.Indica o tempo cronolóxico da acción narrativa e sinala os elementos indicadores do trancorrer do tempo. Que aspectos che sorprenden especialmente da temporalidade do texto?
4.Extrae a idea esencial do texto.
5.Que pode suxerir ou significar que o cabalo pase finalmente ao outro lado da cerca.
6.Con que adxectivos cualificarías o estilo de Horacio Quiroga neste relato? Sinala algúns exemplos de repeticións e bimembracións.

Suxerencias:
O mesmo título do relato “El hombre muerto” sume o lector nun clima de inquietude, de misterio e horror. Porque, que clase de protagonismo pode exercer un home morto na acción dun relato? Aludirá o título, simplemente, a un proceso natural do final dunha vida, que se produce dunha forma máis ou menos inesperada ou accidental? Será que o autor, como un novo Orfeo que cruza a lagoa Estixia, pretende igualmente transpasar a fronteira que a experiencia humana posúe dun mundo recoñecible, de forma sensorial ou intelectiva, para adentrarse no lado escuro e enigmático do máis alá?
Tal vez “El hombre muerto” oculte unha verdade máis sombría e reveladora: “A morte do home”, ao menos no que se refire ao seu esforzo baldío por dobregar as forzas da natureza que, de forma simbólica, aparecen representadas no protagonismo que asume o cabalo ao saír triunfante na loita contra as barreiras (a cerca) que o home tenta imporlle. A historia da humanidade é a loita por someter ao seu dominio a natureza e, para iso, idea hipóteses, formula teorías científicas, crea tecnoloxía e civilizacións, actúa sobre o seu entorno, mais finalmente acaba por sucumbir impotente ante a enerxía e poder destrutor da natureza salvaxe.

Ilustración: "Cabalo azul" de Franz Marc